ηλικίωση - θεωρίες ηλικιώσεως

Με τη βελτίωση της ιατρικής επιστήμης, των συστημάτων περιθάλψεως και των συνθηκών υγιεινής, επετεύχθη εκπληκτική επιμήκυνση του προσδόκιμου επιβιώσεως. Εν τούτοις, πολλοί από τους ηλικιωμένους (>65 ετών) εμφανίζουν χρόνια προβλήματα, και μεγάλη αναλογία αυτών χρειάζονται συχνές και παρατεταμένης διάρκειας νοσηλείες.  Η ηλικίωση είναι σύνθετη εξέλιξη () που συνεπάγεται την έκπτωση των βιολογικών λειτουργιών και αυξημένη επιρρέπεια στις παθήσεις και το θάνατο.  Είναι αλήθεια ότι δεν μπορούμε να αποφύγουμε την ηλικίωση, το γήρας και το θάνατο, που σχετίονται ευθέως με γενετικούς και περιβαλλοντικούς, χημικούς παράγοντες. Κατά τον τρέχοντα αιώνα, έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες, με τις οποίες επιχειρείται να ερμηνευτεί το φαινόμενο της γηράνσεως. |θεωρίες γηράνσεως |
[α] η θεωρία της εξελικτικής γηράνσεως (Evolutionary Ageing).  Αν 'ζωή' είναι η δυνατότητα διαρκούς προσαρμογής, στις συνθήκες του εξωτερικού και εσωτερικού μας περιβάλλοντος, τότε, μπορούμε να πούμε ότι ηλικίωση είναι το τελικό στάδιο της ανεπάρκειας αυτής της υποχρεωτικής προσαρμογής. Ο August Weismann, 1889, παρέδιδε ότι η ηλικία είναι μέρος του 'προγράμματος τη ζωής' επειδή οι ηλικιωμένοι, οφείλουν να παραχωρήσουν το χώρο τους για τις επερχόμενες γενιές. Σύμφωνα με τη θεωρία του  Peter Medawar.
Η γήρανση μπορεί να εξομοιωθεί με τη φθορά, και συμβαίνει, όπως η χρήση αμβλύνει την κόψη του μαχαιριού, ή η παρατεταμένη έκθεση του σίδερου στην ατμόσφαιρα, όπου υφίσταται συνεχη οξείδωση και τελικά, αποσαθρώνεται, ως σκουριά (August Weismann,  Peter Medawar J. B. S. Haldane. (αναφερόμενοι στο λήμμα:Evolution of ageing Η γήρανση είναι φαινόμενο που μπορεί να παρομοιαστεί ως η εκκένωση της εντροπίας του βιολογικού συστήματος, ως αδρανής ύλη. Είναι μια θεωρία, που συμπίπτει χρονικά με την ανακάλυψη των νόμων της θερμοδυναμικής, οπόταν το γήρας επιχειρήθηκε να εξηγηθεί ως η εκβολή της εντροπίας του βιολογικού συστήματος (του ζώντος οργανισμού).
[β] Η πρώτη σύγχρονη θεωρία της γηράνσεως των θηλαστικών εισήχθη από τον P. Medawar (1952), που βασίστηκε στις σχετικές συζητήσεις, της προηγούμενης δεκαετίας, με τον J.B.S. Haldane (γνωστό για την συμβολή του στη φυσιολογία της Αναπνοής) που επεξεργάζονταν τη θεωρία της "σκιάς της επιλογής". Κατ΄αυτή, υπάρχουν δύο επιλογές: [α] η επιβίωση ενός πληθυσμού μειώνεται με την αύξηση της ηλικίας του κάθε μέλους του αλλά ο ρυθμός αναπαραγωγής παραμένει σταθερός και, [β] η πιθανότητα αναπαραγωγής εμφανίζει ένα μέγιστο, στην πρώιμη περίοδο της ζωής, μετά την ωρίμανση του συστήματος αναπραγωγής, και, ακολούθως μειώνεται σταδιακά, με την ηλικίωση του ατόμου, καθώς αυτό εισέρχεται στην 'σκιερά περίοδο της ζωής του. Η θεωρία της σκιερής περιόδου της επιλογής εμπ[λέκεται στη θεωρία της εξελίξεως (evolutionary theories of ageing), σύνφωνα με την οποία η ασκούμενη πίεση επιλογής επί ενός ατόμου αποδυναμώνεται, καθώς το άτομο ηλικιώνεται και υπερβαίνει το στάδιο της  σεξουαλικής του ωριμότητας, εισερχόμενο σε μια σκιερή περιοχή, στη διαδρομή της ζωής του όπου η 'ετοιμότητα επιλογής' δεν είναι θεωρήσιμη.
εικόνα 1. Το γράφημα που εισηγήθηκε ο Medawar to 1940.
Ιστορικά, η γήρανση πρώτη φορά παρομοιαστεί με "φθορά": ζωντανά σώματα εξασθενούν ακριβώς όπως με τη χρήση κόψη του ξυραφιού γίνεται άμβλυναν ή με την έκθεση στον αέρα και την υγρασία του σιδήρου αντικείμενα σκουριά. Αλλά αυτή η ιδέα απαξιωθεί κατά τον 19ο αιώνα, όταν επισημοποιήθηκε ο δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής. Entropy (διαταραχή) πρέπει να αυξήσει αναπόφευκτα μέσα σε ένα κλειστό σύστημα, αλλά έμβια όντα δεν είναι κλειστά συστήματα. Είναι ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της ζωής που παίρνει σε ελεύθερη ενέργεια από το περιβάλλον και αδειάζει η εντροπία του ως απόβλητα. Έμβια συστήματα μπορεί να χτίσει ακόμα και οι ίδιοι επάνω από το σπόρο, και συνήθως την επισκευή τους. Δεν υπάρχει ανάγκη για την θερμοδυναμική γήρανση. Επιπλέον, γενική βλάβη ή "φθορά" θεωρίες δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί βιολογικά παρόμοιων οργανισμών (π.χ. θηλαστικά) παρουσίασαν τέτοια δραματικά διαφορετική διάρκεια ζωής. Επιπλέον, αυτή η αρχική θεωρία απέτυχε να εξηγήσει γιατί οι περισσότεροι οργανισμοί διατηρούν τον εαυτό τους τόσο αποτελεσματικά μέχρι την ενηλικίωση και στη συνέχεια, μετά την αναπαραγωγική ωριμότητα, αρχίζουν να υποκύψει σε βλάβη σχετιζόμενη με την ηλικία.
Παρ΄όλο ότι η μοριακή  βάση της ηλικιώσεως τελεί πρόσφατα υπό εντατικό έλεγχο, δεν υπάρχει ομοφωνία, ικανή να εξηγήσει πλήρως τις διαηλικιακές εξελίξεις (&). Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι, γενικά, η ηλικίωση και η μακροβιότης είναι ιδιαίτερα πολύπλοκο ζήτημα. Αν και όλοι είναι εξοικειωμένοι με το γήρας, η ηλικίωση ορίζεται πολύ δύσκολα, αλλά συχνά εννοείται ως συνάθροιση προβλημάτων υγείας, που απειλούν την περαιτέρω επιβίωση.   Το ενδιαφέρον για την ηλικίωση και το γήρας.
Η ευρωστία του ανοσιακού συστήματος για τον έλεγχο των λοιμώξεων, των επιδράσεων των αλλεργιογόνων και στρεσσογόνων παραγόντων,  συχνά "σφάλλει" κατά την ηλικίωση. Εν τούτοις, ο βαθμός εκπτώσεως δεν είναι σε όλους παρόμοιος, καθώς μεγάλη αναλογία ηλικιωμένων "διαχειρίζεται" καλύτερα τις εξωγενείς επιβουλές. Οι δια-ατομικές διαφορές μπορεί να οφείλονται σε γενετικούς παράγοντες, στις διαφορετικότητες του τρόπου ζωής (διατροφή, κοινωνικο-οικονομικοί παράγοντες, life style, βλέπε ο φαινότυπος της γηράνσεως) καθώς, επίσης και στον τύπο, τη συχνότητα υποτροπών και τον αριθμό των παθογόνων παραγόντων που προσβάλλουν τον οργανισμό, κατά τη διάρκεια της ζωής. 
Κατά τη θεωρία αυτή, οι λοιμώξεις κατά τη διάρκεια της ζωής, προκαλούν ευδιάκριτες μεταβολές στο ανοσιακό σύστημα, προφανώς ερειδόμενες στην ανατροπή ισρορροπιών οφειλόμενες σε φλεγμονώδεις δραστηριότητες. επίμονες ιογενείς λοιμώξεις, όπως ο μεγαλοκυτταροϊκός, δεν εκριζώνονται ολοσχερώς, και αποτελούν μια συνεχή ώθηση προς την ανοσιακή εξάντληση. Λόγω της ηλικιώσεως, τα άτομα αυτά είναι εκτεθειμένα σε σειρά ανοσολογικών διεγερτών, και ο οργανισμός τους είναι 'θέατρο' αλλεπάλληλων επεισοδίων, που τελικά οδηγούν στη συρρίκνωση των ανοσιακών εφεδρειών και της όλης ανοσολογικής τους ευρωστίας (ανοσογήρανση, ). Πραγματικά, έχει κατανοηθεί ότι η έκπτωση του ανοσιακού συστήματος, με την πάροδο της ηλικίας, ευθύνεται για την αυξημένη επίπτωση και βαρύτητα των λοιμωδών εξάρσεων στην γεροντική ηλικία. Ταυτοχρονική σύγκριση των "τώρα νέων" με τους "τώρα γέρους" αναδεικνύουν μεγάλο αριθμό διαφορών στην κατανομή των κυττάρων ανοσίας στο αίμα και, σε ικανή έκταση, στη λειτουργική ακεραιότητά τους. Πολλές από αυτές τις παραμέτρους διαφέρουν ουσιωδώς από άτομο σε άτομο, με ιστορικό λοιμώξεως από κυτταρομεγαλοϊό, π.χ., ως προς εκείνους που δεν είχαν μολυνθεί, ανεξάρτητα με το ιστορικό μολύνσεων από άλλους ερπητοϊούς. 
Φαίνεται ότι το προσαρμοσμένο αμυντικό σύστημα προσβάλλεται περισσότερο από το σύμφυτο, ιδιαίτερα τα Τ-λεμφοκύτταρα. Πρέπει να σημειωθεί, εν τούτοις, ότι παράγοντες άλλοι, όπως η διατροφή, το περιβάλλον, το ιστορικό παθολογικών και, βέβαια, η γενετική προδιάθεση, μάλλον, παρά η ηλικίωση καθαυτή,  είναι που καθιστούν το άτομο ευεπίφορο ασθενειών και χρόνιας μειώσεως των αμυντικών και αναγεννησιακών του λειτουργιών.
πρωτοπαθή και δευτεροπαθή αίτια της γηράνσεως
Η πρωτοπαθής γήρανση δεν αποδίδεται σ΄ένα συγκεκριμένο αιτιολογικό παράγοντα και σχετίζεται με το άθροισμα των αναμενόμενων μεταβολών, φυσιολογικών, γενετικών, και μοριακών, που επέρχονται κατά τη διαδρομή από τη σύλληψη στο θάνατο (μείωση της οράσεως και της ακοής, επιβράδυνση των κινήσεων, αδυναμία προσαρμογής στις καταπονίσεις, μείωση της αντιστάσεως στις λοιμώξεις κ. ά.). Τα παρεμβατικά (επιθετικά) αίτια της γηράνσεως μπορούν να θεωρηθούν, ως δευτεροπαθή αίτια. και σ΄αυτά υπάγονται οι παθήσεις φθοράς (αποδομήσεως ιστών) και η υιοθέτηση ανθυγιεινών συνηθειών, όπως η απροθυμία ασκήσεως, κάπνισμα, υπερβολική πρόσληψη λιπών, κια άλλων μορφών "αυτοκαταστροφής". |σύνδρομα υπνικής άπνοιας στους ηλικιωμένους|.