κάπνισμα και καρκίνος του πνεύμονος

import_contactsBλέπε: καρκίνος πνεύμονος - επιδημιολογία|μοριακή βιολογία|μορισκή βιολογία β'|

H ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ, ΠΚ  H αιτιώδης συνάφεια της καπνιστικής συνήθειας με το καρκίνο τοιυ πνεύμονος είχε, όμως, από τα προηγούμενα χρόνια, ήδη, επισημανθεί με τις δημοσιεύσεις των Γερμανών παθολογοανατόμων, Schairer και Schöniger from the Scientific του Institute for Research into the Hazards of Tobacco, στην οποία συγκρίθηκαν 109 άνδρες και γυναίκες που κατέληξαν από ΠΚ, με 318 άνδρες μκαι γυναίκες που κατέληξαν από άλλα νεοπλάσματα και 270 υγιείς άνδρες, αναφορικά με την καπνιστική τους συνήθεια. Παρ΄όλο ότι συγκριτικά με τις σύγχρονες μεθόδους που χρησιμοποιεί η επιδημιολογία, η μέλέτη εκείνη είχε ουσιαστικές αδυναμίες, ανέδειξε την ισχυρή σχπέση που είχε το κάπνισμα με τον ΠΚ. Ακολούθησε η μελέτη Wynder και Graham
(USA), και Doll και Hill (UK), το 1950 συσχέτισαν το κάπνισμα με τον ΠΚ και στις αρχές της δεκαετίες του 1960, Το Βασιλικό Κολλέγιο Ιατρών του Λονδίνου και το Γενικό Συμβούλιο Χειρουργών στις ΗΠΑ, απεφάνθησαν ότι το κάπνισμα προκαλεί ΠΚ στους άνδρες, που απέληξε στην μείωση της καταναλώσεως καπνού στις ΗΠΑ, το ΗΒ, τον Καναδά, τη Δυτική Ευρώπη και την Αυστραλία, ώστε, την τελευταία δεκαετία, ο δείκτης ειδικής θνητότητας, από ΠΚ έχει εμφάνισε μείωση. Στις μελέτες αυτές χρησιμοποιήθηκαν πολυπλοκότερες τεχνικές, ενώ εντάχθηκαν 1357 άνδρες και 108 γυναίκες από το 1948 μέχρι το 1952, που αντιστοιχίστηκαν καθ΄ηλικία και φύλο με ασθενείς με μη κακοήθεις παθήσεις. Πρόκειται για μια ελεγχόμενη ανά περίπτωση μελέτη (case control study). Η μεθοδολογία αυτή απετέλεσε πρότυπο επιδημιολογικής έρευνας, μέχρι των ημερών μας, ενόσω ενσωματώνει εξαιρετικές υπονοήσεις για τον τρόπο περιορισμού της μεροληψίας. 
  ακολούθησε η γνωστή και ως μελέτη των Ιατρών, στην οποία συμπεριλήφθηκαν 20000 βρετανοί Ιατροί,  οι οποίοι τέθηκαν σε παρακολούθηση προκειμένου να εκτιμηθεί η αιτιοολογικήσχέση του καπνού με τον ΚΠ. Μια επόμενη, ακόμη σημαντικότερη μελέτη ήταν η Framingham Heart study (&), η οποία απετέλεσε πρότυπο μελετών φαλάγγων (cohort stydies), που οδήγησε στην, ενδεχόμενα, σπουδαιότερη τεχνική επιδημιολογικής έρευνας, δηλαδή την πολλαπλή συσχέτιση (multrple logistic regression).  
Ατυχώς, στα επόμενα 20 χρόνια, σημειώθηκε αύξηση της καταναλώσεως καπνού στις φτωχότερες χώρες, έτσι, ώστε, μέχρι το 2025, μόνο το 15% της παγκόσμιας καταναλώσεως θα αφορά στις πλούσιες χώρες. Οι καπνιστές αναμένεται να αυξηθούν, μέχρι το 2025, από 1.1 σε 1.64 δισεκατομμύρια, μέχρι το 2025, και οι σχετιζόμενοι θάνατοι από 4.9 σε 10 εκατομμύρια /έτος, της Κίνας, αναγορευομένης ως πρώτης χώρας στους σχετικούς με το κάπνισμα θανάτους. Ο κατά τη διάρκεια της ζωής ενός καπνιστού κίνδυνος να αναπτύξει ΠΚ εξαρτάται από τους
i. χαρακτήρες της καπνιστικής του συνήθειας,
ii. τα ανταγωνιστικά με το κάπνισμα αίτια θανάτου και,
iii. επίσης από τη γενετική του προδιάθεση. Στα αποτελέσματα από την  Cancer Prevention Study II, (&) περιέχεται η εκτίμηση ότι ο αθροιστιοκός κίνδυνος προσβολής είναι 14.6% για άνδρες, καπνιστές >85 ετών, συγκριτικά με 1.6% για τους μη καπνιστές. Για άνδρες και γυναίκες αθροιστικά, η πιθανότητα να καταλήξουν από ΠΚ μεταξύ 35-69 ετών, αυξάνεται με την αύξηση της ηλικίας που διέκοψαν το κάπνισμα, Π.χ., εάν ένας καπνιστής διακόπτει το κάπνισμα σε ηλικία μεταξύ 35 και 69 ετών αυξάνεται με την αύξηση της ηλικίας στην οποία διέκοψε το κάπνισμα. Οι άνδρες που διακόπτουν το κάπνισμα σε ηλικία > των 50 ετών έχουν 10% να καταλήξουν πριν την ηλικία των 70% από κακρίνο του πνεύμονος συγκριτικά με 1% πιθανόττηα που έχουν οι μη καπνιστές. Παρά το γεγονός ότι οι καπνιστικοί δείκτες έχουν βελτιωθεί σε ποσοστό <25% στις περισσότερες δυτικοευρωπαϊκές Χώρες, οι πρώην καπνιστές παραμένουν σε κίνδυνο, καθώς περισσότερες νέες περιπτώσεις ΠΚ αναγνωρίζονται, πλέον, σε πρώην καπνιστές, παρά σε τρέχοντες καπνιστές.
KΑΠΝΟΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΤΟΥ ΠΚ Ο καπνός των τσιγάρων συνιστά ένα ετερογενές σύνολο χιλιάδων χημικών συστατικών, στα οποία περιπλαμβάνονται τουλάχιστον 60 καταγεγραμμένα καρκινογόνα. Κατά τη διάρκεια της μετατροπής τους από το κυτόχρωμα Ρ450 και τα ένζυμα φάσεως ΙΙ, προς συνένωση με παράγοντες αυξημένης διαλυτότητας στο νερό, παράγονται ενδιάμεσα που αντεπιδρούν, απολήγοντας σε ομοιοπολικές συνδέσεις με το DNA. Tα κυτταρικά συστήματα επιδιορθώσεως του DNA μπορούν να αναστείλουν τις συνδέσεις αυτές αλλά εκείνα τα ενδιάμεσα που εκφεύγουν των δράσεων των επιδορθωτκών παρεμβάσεων, παραμένουν προσκολλημένα στο DNA, απολήγοντας στην διαμόρφωση δισκωδικοποιήσεως. Έχει, πρόσφατα δειχθεί η παρουσία μεταλλάξεων σε διάφορα στοχευμένα γονίδια, έτσι, που να διαμορφώνεται "καπνοειδική" γονιδιακή εικόνα (tobacco-specific ‘signature’), που συντίθεται από χαρακτηριστικές μεταβολές του DNA που δεν συσχετίζονται με άλλα μεταλλαξιογόνα ερεθίσματα, κι έτσι συσχετίζοντας τις μοριακές μεταβολές με τις επιδημιολογικές διαπιστώσεις που εμπλέκουν τον καπνό ως κύριο αίτιο του ΠΚ.
ΜΗ ΚΑΠΝΟΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΤΟΥ ΠΚ. Διάφοροι διεθνείς επιστημονικοί φορείς έχουν ταυτοποιήσει τον περιβαλλοντικό καπνό τσιγάρων, αμίαντο, αρσενικό, δισχλωρομεθυλαιθέρα, κάδμιο, χλωρομεθυλ-μεθυλαιθέρα, το εξασθενές χρώμιο και την ιονίζουσα ακτινοβολία (ακτίνες Χ) την ακτινοβολία γ, τις τεχνητές ορυκτές ίνες, το αέριο της μουστάρδας, το νικέλιο, τους πολυκυκλικούς αρωματικούς υδοργονάνθρακες τα προϊόντα επεξεργασίας ραδονίου, το πυρίτιο, αιθάλη, ομίχλη θειικού οξέος, πίσσες, ορυκτά έλαια και το χλωριούχο βινύλιο ως αναγνωρισμένα αίτια καρκίνου του πνεύμονος. Συνολικά, οι απράγοντες αυτές ευθύνονται για λιγότερο τπυ 10% των περιπτώσεων ΠΚ.
ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΠΙΡΡΕΠΕΙΑ Μετά τη διόρθωση για άλλα αίτια θανάτου, η εκτίμηση κινδύνου για ΠΚ επί καπνιστών εμφανίζεται πολύ σημαντικά χαμηλότερος του 100%, γεγονός που εγείρει ερωτήματα, αναφορικά με υποκείμενη επιρρέπεια στον ΠΚ επί ατόμων με ανάλογη έκθεση. Η ισορροπία μεταξύ της μεταβολικής ενεργοποιήσεως και της αποτοξικώσεως ποικίλλει από άτομο σε άτομο, όπως ποικίλλει και η ικανότητα προωθήσεως μηχανισμών επιδιορθώσεως κια, φαίνεται ότι οι παράγοντες αυτοί εμπλέκονται στη διαμόρφωση του κινδύνου του ΠΚ. Λόγω της ανάγκης να ποσοτικοποιηθεί και ελεγχθεί η επικάλυψη από περοβαλλοντικούς απράγοντες της κπανιστικής συνήθειας, που εγείρει την απαίτηση της συμπεριλήψεως τεράστιου μεγέθους δειγμάτων και της υιοθετήσεως αυστηρών μεθόδων επιβεβαιώσεως, καθίσταται δυσχερής η κατάληξη σε οριστικά συμπεράσματα, αναφορικά με τη σημασία της βιολογικής συμπεριφοράς κάθε ατόμου στην επιρρέπεια να προσβληθούν από ΠΚ. Ο ρόλος του γενετικού πολυμορφισμούμε τη λειτουργική σημασία της γονιδιακής κωδικοποιήσεως ενζύμων, που εμπλέκονται στον μεταβολισμό του καρκινικού ιστού, όπως το CYP1A1 και οι οικογένειες της glutathione-stransferase, έχουν μελετηθεί διεξοδικά, καθώς έχουν δημοσιευτεί πάνω από 1000 σχετικά άρθρα. Μόλις πρόσφατα, εν τούτοις, έχει αποσαφηνιστεί η σχέση των γενοτύπων μεταβολικών ενζύμων με τις ειδικές συγκεντρώσεις προσαγωγών, για παράδειγμα, η επίδειξη της εξαρτήσεως των (+)-αντι-BDPE-DNA επίπεδα προσαγωγής ως λειτουργία των CYP1A1 και CSTM1 γεννότυπων στους καπνιστές.πως προειπώθηκε, η κυριότερη αιτία του ΠΚ είναι το κάπνισμα τσιγάρων, το οποίολ ευθύνεται για το 90% όλων των περιπτώσεων του ΠΚ. Η σχέση αυτή, αναγνωρίστηκε, αρχικά, από τους Doll et al., στη θεμελιώδη μελέτη των Βρετανών Ιατρών, το 1950, που ανέδειξε τη σχέση του αριθμού των καπνισθέντων τσιγάρων και της καρκινογενέσεως.